1. WPROWADZENIE

IV Dolnośląski Kongres Dostępności „Sport bez Barier” stanowił największe regionalne wydarzenie poświęcone promocji sportu osób z niepełnosprawnościami, integracji społecznej, nowoczesnym technologiom oraz współpracy międzysektorowej na rzecz tworzenia równego dostępu do aktywności fizycznej. Tegoroczna edycja została zrealizowana w wyjątkowej przestrzeni Portu Lotniczego Wrocław, symbolizującej mobilność, otwartość i przełamywanie barier.
W wydarzeniu wzięło udział ok. 150 uczestników reprezentujących różnorodne środowiska – osoby z niepełnosprawnościami, rodziców, zawodników, trenerów, NGO, administrację , biznes oraz media lokalne i ogólnopolskie.
Kongres pod patronatem Marszałka Województwa Dolnośląskiego stworzył przestrzeń dialogu między praktykami, sportowcami, specjalistami infrastruktury, organizacjami społecznymi i przedstawicielami administracji. Zaprezentowano innowacyjne rozwiązania, dobre praktyki oraz inspirujące historie sportowców, które pokazały realną siłę sportu w zmianie postaw społecznych. A raczej jak powinno się pokazywać opowieści o pokonywaniu barier, sile determinacji i roli sportu w kształtowaniu postaw społecznych oraz osobistych sukcesów w mediach, by temat sportu był atrakcyjne dla widza i nie tylko.

2. CELE KONGRESU – SZEROKIE UJĘCIE

Kongres miał charakter strategiczny i edukacyjny. Cele realizowane podczas tegorocznej edycji obejmowały:

2.1. Cele społeczne i edukacyjne

  • Upowszechnienie roli sportu jako narzędzia rozwoju, terapii, integracji i samorealizacji osób z niepełnosprawnościami.
  • Zwiększenie świadomości społecznej na temat potrzeb, sukcesów i możliwości OzN.
  • Zmiana postaw społecznych – od stereotypów do pełnego uznania sportowców ozN jako profesjonalistów i inspirujących członków wspólnoty sportowej.

2.2. Cele infrastrukturalne

  • Diagnoza aktualnych barier w dostępie do infrastruktury sportowej.
  • Prezentacja nowoczesnych obiektów jako wzorców projektowania uniwersalnego.
  • Wskazanie rekomendacji dla modernizacji obiektów sportowych.

2.3. Cele branżowe i kompetencyjne

  • Wzmocnienie kompetencji trenerów, organizatorów sportu i przedstawicieli instytucji publicznych.
  • Wymiana doświadczeń między praktykami na poziomie regionalnym i krajowym

2.4. Cele innowacyjne

  • Prezentacja technologii wspierających aktywność OzN (VR, sprzęt adaptacyjny, protezy, systemy bezpieczeństwa).
  • Dyskusja nad adaptacją dyscyplin ekstremalnych i niszowych dla OzN.

2.5. Cele strategiczne

  • Wypracowanie rekomendacji dla administracji regionalnej, samorządów i NGO w zakresie tworzenia spójnej polityki sportu inkluzyjnego.
  • Zacieśnienie współpracy międzysektorowej obejmującej NGO, administrację, biznes oraz media.

3. OPIS ZADANIA I GRUPA DOCELOWA – SZEROKA PERSPEKTYWA

3.1. Miejsce realizacji

Port Lotniczy we Wrocławiu – obiekt nowoczesny, dostępny architektonicznie i logistycznie, symbol mobilności, przekraczania granic i szeroko pojętej dostępności.

3.2. Grupa docelowa – ujęcie rozszerzone

Wydarzenie skierowane było do szerokiego spektrum odbiorców:
Osoby z niepełnosprawnościami

  • sportowcy profesjonalni i amatorzy
  • osoby rozpoczynające aktywność
  • rodziny, opiekunowie, osoby wspierające

Środowisko sportowe

  • trenerzy, instruktorzy, fizjoterapeuci
  • działacze sportowi
  • organizatorzy wydarzeń

Sektor publiczny

  • przedstawiciele urzędów marszałkowskich, miejskich, gminnych
  • decydenci odpowiedzialni za sport, infrastrukturę, dostępność
  • NGO i organizacje społeczne
  • działające w obszarze sportu, rehabilitacji, integracji
  • przedstawiciele fundacji i stowarzyszeń sportowych
  • osoby niezwiązane na co dzień z tematyką OzN, zainteresowane sportem i dostępnością

Sektor biznesu

  • firmy związane z technologią, rehabilitacją, sportem, CSR
  • sponsorzy wydarzeń sportowych

Media

  • redakcje sportowe, społeczne, radiowe i telewizyjne
  • dziennikarze specjalizujący się w tematyce społecznej

4. SZEROKI RAPORT MERYTORYCZNY Z BLOKÓW TEMATYCZNYCH

Blok 1: Przestrzeń otwarta dla wszystkich

Temat przewodni: Dobre praktyki w tworzeniu inkluzyjnej infrastruktury sportowej i programów.
Opis: Przykłady sprawdzonych rozwiązań i modeli, które pozwalają w pełni włączać osoby z niepełnosprawnościami do życia sportowego i rekreacyjnego.

1. Paweł Parus – Pełnomocnik Marszałka ds. Osób z Niepełnosprawnościami

Wątki wystąpienia:

Stadion Wrocław jako modelowy przykład dostępności w sporcie masowym

  • Doświadczenia z tworzenia stadionu przyjaznego wszystkim: jak projektowanie i modernizacja Stadionu Wrocław uwzględniały potrzeby osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności (ruchowej, sensorycznej, intelektualnej).Historia powstania koncepcji , droga do stworzenia tak dobrej inkluzyjnej przestrzeni, wzorce.
  • Rozwiązania infrastrukturalne i organizacyjne:
    – dostępne ciągi komunikacyjne, windy, miejsca parkingowe, stanowiska dla wózków,
    – pętle indukcyjne i udogodnienia dla osób słabosłyszących,
    – system asysty i szkolenia personelu stadionowego z obsługi osób z niepełnosprawnościami.
  • Dobre praktyki organizacyjne: jak wrocławski stadion wdrożył standardy dostępności podczas dużych imprez sportowych i koncertów.

Nowa Arena Koszykówki – dostępność w nowoczesnym wydaniu

  • Nowa infrastruktura sportowa a idea „design for all”: jak w projektowaniu obiektu od początku uwzględniono potrzeby różnych grup użytkowników (np. sportowców z niepełnosprawnościami, kibiców, dzieci, seniorów).
  • Współpraca z samorządem i środowiskami osób z niepełnosprawnościami: rola konsultacji społecznych i audytów dostępności przy projektowaniu obiektu.
  • Możliwość organizacji wydarzeń integracyjnych: wykorzystanie hali nie tylko do profesjonalnych rozgrywek, ale także do wydarzeń łączących różne grupy sportowców (np. turnieje koszykówki na wózkach, wspólne treningi).

2. Wojciech Gęstwa – Dyrektor Generalny DCS Polana Jakuszycka

Wątki wystąpienia:

DCS Polana Jakuszycka- najlepszy obiekt sportowo-turystyczny regionu

  • Projektowanie i zarządzanie dostępnością w praktyce: Jak DCS Polana Jakuszycka — nowoczesny ośrodek sportowy w górach — wdraża rozwiązania ułatwiające korzystanie z infrastruktury osobom z niepełnosprawnościami (np. architektura bez barier, specjalne trasy, dostępne szatnie i zaplecze). Czy na etapie projektowania brani byli pod uwagę sportowcy niepełnosprawni?
  • Integracja wydarzeń sportowych: Doświadczenia w organizacji imprez, w których uczestniczą zarówno sportowcy pełnosprawni, jak i z niepełnosprawnościami.
  • Zarządzanie zespołem i edukacja pracowników: Jak budować świadomość dostępności wśród kadry ośrodka.
  • Technologie wspierające inkluzywność: Przykłady wykorzystania nowoczesnych rozwiązań technicznych w dostępnych obiektach sportowych.

3. Jacek Engler – Dyrektor Regionalny Olimpiady Specjalne Polska – Dolnośląskie

Wątki wystąpienia:

  • Sport jako narzędzie integracji społecznej: Jak programy Olimpiad Specjalnych zmieniają życie osób z niepełnosprawnością intelektualną i ich rodzin.
  • Model współpracy lokalnej: Jak organizacje sportowe, szkoły i samorządy mogą wspólnie tworzyć inkluzyjne inicjatywy. Czy istnieje , a może trzeba go stworzyć i jeśli tak , to jak ma wyglądać?
  • Dobre praktyki z poziomu pracy z zawodnikami: Jakie metody treningowe, organizacyjne i społeczne wspierają rozwój sportowców z niepełnosprawnościami.
  • Promowanie wolontariatu i edukacji włączającej: Jak budować otwartość społeczności lokalnych poprzez sport.

4. Piotr Czarnota – ekspert ds. dostępności i transportu. Społecznik, podróżnik, sportowiec amator, szkoleniowiec. Jako kibic był na dziesiątkach obiektów sportowych w Polsce i za granicą. Współtwórca publikacji „Dobre praktyki w zakresie Dostępności Obiektów Sportowych Dla Osób Z Niepełnosprawnościami Opracowanie Na Podstawie Przeglądu Wybranych Obiektów Sportowych I Sportowo-Rekreacyjnych”

Wątki wystąpienia :
Dostępność sportu widziana oczami kibica i użytkownika

  • Perspektywa praktyczna: jak rzeczywiście funkcjonują polskie i zagraniczne obiekty sportowe z punktu widzenia osoby z niepełnosprawnością.
  • Doświadczenia z podróży po stadionach i halach sportowych: co działa dobrze, a co wciąż stanowi barierę – od dojazdu i komunikacji miejskiej, po dostęp do toalet, trybun i stref kibica.
  • Rola edukacji i empatii: jak małe zmiany (np. przeszkolenie ochrony, system informacji wizualnej, dostępne oznakowanie) wpływają na komfort uczestnictwa w wydarzeniu sportowym.

„Dobre praktyki w zakresie dostępności obiektów sportowych” – najważniejsze wnioski z opracowania

  • Kluczowe elementy dostępnego obiektu sportowego: wnioski z analizy kilkudziesięciu obiektów w Polsce – co się sprawdza, jakie rozwiązania są godne naśladowania.
  • Standardy i rekomendacje: jak można przekładać te dobre praktyki na projekty nowych lub modernizowanych obiektów.
  • Dostępność jako proces, nie jednorazowe działanie: znaczenie konsultacji z użytkownikami i testowania rozwiązań w praktyce.

Transport i mobilność jako część dostępności sportu

  • Dojazd do obiektów sportowych: jak planowanie transportu publicznego, parkingów i infrastruktury pieszej wpływa na realną dostępność wydarzeń sportowych.
  • Zintegrowane myślenie o dostępności: od biletu komunikacji miejskiej po wejście na trybunę – ciągłość dostępności jako klucz do pełnego uczestnictwa.

5. Rafał Pilch – Dyrektor Wydziału Sportu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego – moderator

Blok 2. Wspólne działania dla sportu bez barier

Temat przewodni: Partnerstwo administracji publicznej, organizacji pozarządowych, biznesu i mediów na rzecz sportu osób z niepełnosprawnościami.
Opis: Dyskusja o tym, jak skuteczna współpraca różnych sektorów może zwiększać dostępność sportu, wspierać integrację i promować aktywność OzN w społeczeństwie.

1. Wojciech Bochnak, Wicemarszałek Województwa Dolnośląskiego

Wątki wystąpienia:

  • Wsparcie finansowe i strategiczne: prezentacja programów dotacyjnych dla samorządów i klubów sportowych (PRIS, Poprawa Bazy Sportowej 2025), w tym ich wpływ na rozwój infrastruktury dostępnej dla osób z niepełnosprawnościami. W tym ponad 15 milionów dla samorządów i blisko 1,5 miliona dla klubów sportowych – dotacje w ramach Programu Rozwoju Infrastruktury Sportowej oraz Programu Poprawa Bazy Sportowej 2025. Dofinansowano 37 jednostek samorządu terytorialnego i 42 kluby sportowe.
  • Efekty inwestycji: przykłady modernizacji obiektów sportowych, które zwiększyły dostępność dla OzN.
  • Współpraca z innymi sektorami: jak administracja może współdziałać z NGO i biznesem, aby wzmocnić sport inkluzywny.

2. Prezydent Renata Wice Prezydentka Wrocławia

Wątki wystąpienia:

  • Polityka włączenia sportowego w mieście: jak miasto wspiera inicjatywy dla OzN, np. programy miejskie, granty i partnerstwa z klubami sportowymi.
  • Integracyjne projekty sportowe: przykłady projektów, które łączą osoby pełnosprawne i z niepełnosprawnościami w aktywności sportowej.
  • Koordynacja współpracy z NGO i biznesem: praktyczne aspekty wspólnego planowania wydarzeń sportowych dla różnych grup społecznych.

3. Agnieszka Pleti – Prezeska Fundacji Poland Business Run od 13 lat angażuje się w pomoc osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym, szczególnie tym z niepełnosprawnościami ruchowymi. Łącząc siły z biznesem oraz sektorem publicznym, skutecznie działa na rzecz realnych zmian w lokalnych i globalnych społecznościach. Realizuje projekty charytatywne, edukacyjne, zdrowotne i sportowe, które wspierają społeczną odpowiedzialność biznesu i motywują do pomagania.

Wątki wystąpienia:

  • Rola partnerstwa biznesu i sektora publicznego: jak inicjatywy charytatywne i sportowe łączą różne sektory, by realnie wspierać osoby zagrożone wykluczeniem.
  • Projekty edukacyjne i sportowe: przykłady działań, które zwiększają integrację społeczną i motywują do aktywności fizycznej osób z niepełnosprawnościami.
  • CSR i odpowiedzialność społeczna: jak firmy mogą angażować się w sport inkluzywny i jakie są efekty społecznego zaangażowania biznesu.

4. Bożydar Abadżijew – prezes Wojewódzkiego Zrzeszenia Sportowego Niepełnosprawnych „Start” Wrocław, trener siatkówki na siedząco i organizator wielu inicjatyw sportowych OzN.

Wątki wystąpienia:

  • Organizacja sportu osób z niepełnosprawnościami: prowadzenie sekcji sportowych, treningów i zawodów (np. siatkówka na siedząco).
  • Praktyczne doświadczenia w integracji: jak organizować wydarzenia sportowe, aby były dostępne i angażujące dla wszystkich uczestników.
  • Inspiracja i promocja lokalna: budowanie świadomości społecznej o potrzebach osób z niepełnosprawnościami poprzez sport.

Wojtek Piotrowski redaktor redakcji sportowej TVP, wieloletni korespondent sportowy , moderator.

Blok 3: Siła sportu – inspiracje mistrzów

Temat przewodni: Historie i doświadczenia paraolimpijczyków, trenerów i zawodników OzN. Jak powinno się pokazywać takie historie w mediach, by temat sportu był atrakcyjne dla widza i nie tylko?
Opis: Motywujące opowieści o pokonywaniu barier, sile determinacji i roli sportu w kształtowaniu postaw społecznych oraz osobistych sukcesów.

1. Ewa Jacyna – (piłka nożna, WKSN Świt Wrocław), brązowa medalistka mistrzostw Europy, olimpijka Deaflympics.
2. Justyna Skubis – operatorka kamery, od wielu lat związana z pracą z kamerą i mediami. Zawodowo współpracuje z największymi mediami sportowymi w Polsce, obecnie znana z Olimpiady Specjalne Polska.
3. Jacek Engler – Dyrektor Regionalny Olimpiady Specjalne Polska – Dolnośląskie,
Sport jako narzędzie integracji społecznej. Porównanie modeli krajowych i zagranicznych.
4. Lucyna Kornobys – Srebro w Rio, srebro w Tokio i srebro w Paryżu w pchnięciu kulą.

Wątki wystąpienia:

  • Sport i codzienność: jak łączyć treningi, życie prywatne i wyzwania wynikające z niepełnosprawności.
  • Potrzeba równych szans: równe traktowanie sportu paraolimpijskiego i olimpijskiego – w finansowaniu, promocji i relacjach medialnych.
  • Motywacja i wzór dla młodych: jak zachęcać dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami do aktywności sportowej.
  • Współpraca międzynarodowa: różnice w podejściu do sportu paraolimpijskiego w innych krajach
  • Rola mediów w kształtowaniu postrzegania niepełnosprawności: jak radio i media lokalne mogą przełamywać bariery informacyjne i mentalne.
  • Odpowiedzialność dziennikarza: jak mówić o osobach z niepełnosprawnościami z szacunkiem, bez protekcjonalności.
  • Promowanie dobrych praktyk i historii sukcesu: jak lokalne media mogą wspierać sportowców paraolimpijskich, organizacje i inicjatywy społeczne.
  • Sport paraolimpijski w mediach publicznych: jak wygląda jego obecność w relacjach telewizyjnych, z jakimi wyzwaniami mierzą się redakcje.
  • Widzialność sukcesów: jak sprawić, by osiągnięcia paraolimpijczyków były tak samo głośne jak sukcesy olimpijczyków.
  • Znaczenie emocji w przekazie: jak opowiadać historie sportowców z niepełnosprawnościami w sposób inspirujący, a nie litościwy.
  • Potrzeba większej współpracy mediów i organizacji sportowych: wspólne działania w promocji dostępnego sportu

Filip Czyszanowski – producent/dziennikarz Olimpiady Specjalne Polska | Warszawa, przygotowanie i realizacja planu obsługi medialnej Zimowych Światowych Igrzysk Olimpiad Specjalnych Turyn 2025, przygotowanie materiałów telewizyjnych na potrzeby magazynu”Pełnosprawni” w TVP 1 konsultacje sportowe ws. organizacji Pucharu Świata w siatkówce osób niepełnosprawnych intelektualnie- moderator.

BLOK 4 „Innowacje w dostępności sportu: nowe oblicza aktywności i integracji”

Opis : Inkluzyjny sport przyszłości: jak technologie i kreatywne rozwiązania otwierają świat dyscyplin niszowych i ekstremalnych

1. Krzysztof Trawiński – Krok po kroku HSA Stowarzyszenie. Nurkowanie bez barier formą aktywnej rehabilitacji.
2. Krzysztof Wiśniewski – Skydive Wrocław. „Latanie” osiągalne dla OzN.
3. Agata Włodarczyk–Bucharowsk – Fundacja Imago. Wspinaczka nie tylko dla sprawnych.
4. Natalia Walukiewicz – Fundacji Decathlon. Sport Adaptacyjny etapem do uprawiania sportu ekstremalnego.
5. Sławomir Świtała – psycholog sportu Akademii Wychowania Fizycznego. Psychologia w sporcie OzN – czy ma znaczenie

Paweł Gołębski, dziennikarz i prowadzący poranny program Radia RAM został nagrodzony za swoja działalność na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Laureat nagrody w kategorii Media w 22 edycji konkursu Idol organizowanego przez Fundację Szansa- Jesteśmy Razem moderator.

Zaproponowana Sesja Posterowa była przestrzenią praktycznych rozwiązań, nawiązania partnerstw, promocji inicjatyw i innowacji. Stworzono możliwość zaprezentowania pokazów dyscyplin sportowych z udziałem lub dedykowanych

5. WNIOSKI I REKOMENDACJE – UJĘCIE SZEROKIE
Na podstawie wypowiedzi prelegentów i dyskusji wypracowano kluczowe wnioski:

5.1. Infrastruktura

  • Należy kontynuować standardy projektowania uniwersalnego w nowych obiektach.
  • Każdy obiekt musi być testowany przez osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
  • Transport, parkingi i ciągi komunikacyjne to integralna część dostępności sportu.

5.2. System sportu

  • Potrzebne są długofalowe programy finansowania sportu OzN.
  • Trenerów należy szkolić w zakresie pracy z osobami z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
  • Edukacja, wolontariat i współpraca lokalna mają kluczowe znaczenie.

5.3. Media i komunikacja

  • Dobre Konieczna jest większa obecność sportu OzN w telewizji, radiu i mediach społecznościowych.
  • Należy walczyć ze stereotypami – sportowcy OzN powinni być przedstawiani jako zawodowcy.
  • Praktyki medialne muszą być upowszechniane w skali kraju.

5.4. Biznes i technologie

  • Sprzęt adaptacyjny i VR otwierają sport ekstremalny dla nowych grup.
  • CSR powinien być integrowany ze sportem profesjonalnym i amatorskim.
  • Firmy mogą wspierać nie tylko finansowo, ale także technologicznie i logistycznie.

5.5. Społeczność i integracja

  • Sport tworzy wspólnotę i przełamuje podziały.
  • Historie mistrzów wpływają na zmianę postaw społecznych.
  • Lokalne inicjatywy – nawet małe – mają ogromną wartość integracyjną.

6. PODSUMOWANIE

IV Dolnośląski Kongres Dostępności był przestrzenią:

  • wymiany wiedzy,
  • inspiracji,
  • prezentacji nowoczesnych rozwiązań,
  • debaty o politykach publicznych,
  • oraz promocji sportu jako narzędzia integracji społecznej.

Wydarzenie potwierdziło, że Dolny Śląsk jest jednym z liderów dostępności w sporcie w Polsce. Przedstawione rekomendacje stanowią solidną podstawę do dalszych działań w kierunku budowania systemowego, silnego i inkluzyjnego sportu.